Inleiding

EUROPESE SUBSIDIE VANUIT HET OP EFRO IN NOORD-NEDERLAND IS IN TREK!

EUROPESE SUBSIDIE VANUIT HET OP EFRO IN NOORD-NEDERLAND IS IN TREK!

Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) is namens de drie noordelijke provincies de organisatie voor het aanvragen en uitvoeren van Europese subsidies in Noord-Nederland. Het Operationeel Programma van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (OP EFRO) heeft als doel om de noordelijke economie te versterken. In de periode 2014-2020 is voor Noord-Nederland ruim € 122 miljoen subsidie beschikbaar: € 104 miljoen vanuit Europa en € 18,8 miljoen vanuit het Rijk. Het SNN heeft de taak om dit geld zo goed mogelijk te verdelen.

Het OP EFRO heeft in 2019 qua toekenningen een heuse eindsprint in gezet. Eind 2019 is voor € 96 miljoen aan projecten formeel toegekend. Daarnaast is voor nog eens € 17,4 miljoen aan projecten positief beoordeeld door de Deskundigencommissie. Deze sterke stijging in toekenning heeft ook tot gevolg dat het budget uitgeput raakt. Het Dagelijks Bestuur van het SNN heeft hierop besloten tot maximaal 20% van het beschikbare budget te gaan overcommitteren, waarmee ook in 2020 nog subsidie beschikbaar is voor innovatieve projecten in Noord-Nederland.

Het OP EFRO richt zich in Noord-Nederland op twee prioriteiten: een sterk innovatieklimaat en een koolstofarme economie. Een sterk innovatieklimaat vraagt om goed opgeleide medewerkers, kennisontwikkeling en kennis die wordt vertaald naar marktproducten. Met name op het gebied van gezondheid en digitalisering werden in 2019 innovatieve projecten ingediend. De omschakeling naar een koolstofarme economie levert voor Noord-Nederland grote kansen op. Dit resulteerde in verschillende projecten op het gebied van groene chemie. Ook werden projecten ingediend gericht op de bouw en de energietransitie.

Inleiding

OP EFRO: EEN ECHT MKB PROGRAMMA

OP EFRO: EEN ECHT MKB-PROGRAMMA

Het OP EFRO is een echt mkb-programma. Eind 2019 werden in totaal 745 projecten ondersteund vanuit het programma. De verdeling over de provincies laat een evenwichtig beeld zien (zie figuur). De laagdrempelige ondernemersregelingen VIA en KEI hebben hier een belangrijk aandeel in. De Rijksuniversiteit Groningen (RuG) heeft de KEI-regeling geëvalueerd en concludeert dat de regeling bij uitstek een geschikt instrument is om mkb’ers te voorzien in kennisbehoefte. Ook draagt de regeling bij aan het versterken van hun duurzame innovatievermogen.

Als onderdeel van de evaluatie van de KEI heeft de RuG ook een vergelijking gedaan met de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor, waaruit blijkt dat de meeste aanvragers zich in de zogeheten innovatiepiramide bevinden. Dit leidt tot de vraag hoe het aantal toepassers of ontwikkelaars dat gebruik maakt van de regeling kan worden vergroot. SIRA Consulting, het bureau dat de uitvoering van het programma heeft geëvalueerd, stelt dat dit in voorbereiding op de volgende programmaperiode een strategische afweging vraagt. Moet het programma zich focussen op de koplopers onder het mkb en de grote aanvragers óf richten op structurele en regionale ontwikkeling? SNN stelt dat een meer genuanceerde aanpak op zijn plaats is, waarbij aandacht is voor het innovatievermogen van het mkb en de verschillende categorieën zoals bijvoorbeeld ook de innovatiepiramide deze onderscheidt.

Opvallend binnen het programma is dat het aantal projecten uit de bouwsector aantrekt, van oorsprong een meer traditionele sector. Dit volgt op het beeld van de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor uit 2018, dat ook koplopers identificeerde in de meer traditionele sectoren. Ook deze sectoren springen in op de kansen die digitalisering en een circulaire economie bieden.

Inleiding

Innovatie
uitgelicht

PROVINCIES FRYSLÂN, GRONINGEN EN DRENTHE BEKIJKEN START BOUW INNOVATIEVE PROEFTUIN BIOBIZZ HUB

De provincies Fryslân, Groningen en Drenthe én het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) brachten in januari gezamenlijk een werkbezoek aan de proeftuin BioBizz hub in Balk. Begin 2018 verleenden zij, samen met het ministerie van EZK, bijna € 2,3 miljoen euro subsidie, waarvan ruim €1.8 miljoen Europese subsidie (EFRO). Met de BioBizz hub versterkt Noord-Nederland zijn internationale kennis- en concurrentiepositie in de wereld op het gebied van water- en biobased technologie flink. De bouw van de proeftuin is in volle gang. In september 2020 zal de BioBizz hub geopend worden. Op dat moment zullen er minimaal 8 startups gevestigd zijn.

De bouw van de BioBizz hub is in volle gang. In de voormalige fabriekshallen van Paques in Balk bekeken gedeputeerden Sander de Rouwe (Friesland), Henk Brink (Drenthe) en Tjeerd van Dekken (Groningen) samen met het SNN de bedrijfsruimten in aanbouw voor zo’n tien geïnteresseerde startups. Naast eigen kantoorunits worden in de BioBizz hub een laboratorium, werkplaats en proefhal gerealiseerd. Deze faciliteiten zijn door de startups te gebruiken om hun product verder op te schalen. Uniek aan de BioBizz hub is dat de startups naast state-of-the-art faciliteiten tevens toegang krijgen tot de binnen Paques en haar netwerkpartners aanwezige kennis en ervaring.

Daarnaast sprak het gezelschap met elkaar over het vestigingsklimaat van bedrijven in Noord-Nederland en wat we daarin als noorden kunnen leren van ervaringen in het buitenland, van elkaar en hoe we de verdere ontwikkeling hiervan gezamenlijk kunnen oppakken.

Lees meer

Waar staan we nu?

Hoe staat het met
de toekenning van subsidies?

HOE STAAT HET MET DE TOEKENNING VAN SUBSIDIES?

Het OP EFRO is qua toekenningen vol op stoom. In 2019 zijn verscheidene omvangrijke projecten toegekend vanuit de Open Innovatie Call en de call Proeftuinen. Koploper in aantallen aanvragen is de call Valorisatie, waarbinnen ook de gevraagde subsidie per project oploopt ten opzichte van voorgaande jaren.

De laagdrempelige subsidieregeling VIA en KEI doen het traditiegetrouw goed onder het mkb. Voor beide regelingen geldt dat de beschikbaar gestelde middelen in 2019 ruim overtekend zijn. Voor de VIA geldt dat deze in 2020 een vervolg krijgt. Voor de KEI zijn in 2020 geen middelen meer beschikbaar.

Bijdrage aan prioriteit 1: Innovatie
Tot en met eind 2019 is er voor € 134,6 miljoen aangevraagd voor projecten die bijdragen aan prioriteit 1 Innovatie (human capital, kennis en innovatie). € 70,8 miljoen daarvan is formeel toegekend. Voor € 14,4 miljoen aan aanvragen moesten de subsidietechnische details eind 2019 nog worden geregeld.

Bijdrage aan prioriteit 2: Koolstofarme economie
Tot en met eind 2019 is er voor € 39,5 miljoen aangevraagd voor projecten die bijdragen aan doelstelling 2 Koolstofarme economie. € 25,4 miljoen daarvan is toegekend. Voor € 3 miljoen aan aanvragen moesten de subsidietechnische details eind 2019 nog worden geregeld.

De totale begrote kosten die hiermee gepaard gaan zijn in 2019 toegenomen met ruim € 110 miljoen. De totale begrote kosten binnen het OP EFRO komen daarmee op € 340,8 miljoen. Met 166,1 miljoen draag het mkb het grootste deel van de kosten. De provincies en kennisinstellingen dragen hier respectievelijk 32,4 en 25,1 miljoen aan bij.

Waar staan we nu?

Hoe staat het met de
realisatie van investeringen?

HOE STAAT HET MET DE REALISATIE VAN INVESTERINGEN

Belangrijke indicatoren die aangeven of het OP EFRO op koers ligt, zijn het aantal deelnemende ondernemingen en de gerealiseerde investeringen.

Indicator deelnemende ondernemingen: wederom overtroffen
Dat het OP EFRO bij uitstek geschikt is voor het mkb werd voorgaande jaren al duidelijk. Eind 2019 waren er 745 ondernemingen bij het EFRO betrokken. Dit betekent dat er 173 nieuwe ondernemingen worden ondersteund ten opzichte van 2018. De streefwaarde van in totaal 574 betrokken ondernemingen in 2023 wordt daarmee ver overtroffen. De ondernemersregelingen VIA en KEI dragen hier voor een belangrijk deel aan bij. Voor deze indicator worden geen jaarlijkse prognoses gemaakt.

Indicator gerealiseerde investeringen: bestedingen komen op gang
Ieder jaar moet een vastgesteld volume aan subsidiabele kosten worden goedgekeurd en gedeclareerd bij de Europese Commissie. Het betreft de zogenaamde bestedingsnorm. Het bedrag dat voor 2019 gehaald moet worden bedraagt € 72,7 miljoen. Met een totaal van € 74 miljoen aan gecontroleerde kosten is de norm van 2019 gehaald. Van deze kosten had € 69,1 miljoen betrekking op door projecten gerealiseerde kosten en had € 4,9 miljoen betrekking op technische bijstand. Waar het halen van de bestedingsnorm afgelopen jaren nog een uitdaging bleek, waren er eind 2019 ruim voldoende kosten gerealiseerd door projecten. Dit heeft ertoe geleid dat in februari 2020 al een volgende betaalaanvraag is gedaan bij de Europese Commissie. De vooruitzichten voor wat betreft het behalen van de bestedingsnorm zijn de komende jaren dan ook positief.

Waar staan we nu?

Innovatie
uitgelicht

EERSTE PATIËNTEN BEHANDELD MET HERSENPLEISTER VAN POLYGANICS

"MIJN AMBITIE IS DUCTTAPE VOOR HET HELE MENSELIJK LICHAAM ONTWIKKELEN"
Rudy Mareel

Als er een droomscenario bestond voor het op de markt brengen van een nieuwe medische technologie, dan kon Polyganics uit Groningen het geschreven hebben. Enkele jaren geleden startte het medisch technologiebedrijf met de ontwikkeling van een pleister die na operaties, lekkages in de hersenen tegengaat en bovendien vanzelf oplost in het lichaam. In februari 2020 werden de eerste patiënten al behandeld met LIQOSEAL®.
“Natuurlijk waren er moeilijkheden onderweg, maar dankzij de vasthoudendheid van onze mensen en samenwerkingspartners konden we vasthouden aan onze tijdlijn. We doen wat we hebben beloofd”, zegt directeur Rudy Mareel van Polyganics met trots.

Polyganics maakte gebruik van de EFRO-subsidie Valorisatie. “Die hebben we aangevraagd toen we LIQOSEAL® op mensen gingen testen en de samenwerking met Syncom aangingen. Zonder subsidie hadden we dit ook gekund, maar dan had ik al mijn mensen op LIQOSEAL® moeten zetten. Met de subsidie konden we extra mensen aantrekken en nieuwe producten blijven ontwikkelen. Hierdoor boeken we nu ook vorderingen met een pleister voor de lever en pancreas. Daar ben ik blij mee. Mijn ambitie is ducttape voor het hele menselijk lichaam ontwikkelen”, lacht Mareel.

Lees meer

Wat levert het op?

Hoe presteert het
OP EFRO?

HOE PRESTEERT HET OP?

Er zijn vier resultaatindicatoren bepaald die het effect van het OP EFRO op het innovatieklimaat meten. Het gaat om de indicatoren Kennisontwikkeling, Valorisatie, Human Capital en CO2-reductie.

Voor de indicatoren kennisontwikkeling en valorisatie geldt dat er in 2019 geen nieuwe cijfers beschikbaar zijn gekomen. Beide indicatoren worden om het jaar gemeten door het CBS en grijpen twee jaar terug. In 2020 komen de cijfers over het meetjaar 2018 beschikbaar.

Voor de indicator Human capital geldt dat vertegenwoordigers van onderwijs, werkgevers en overheid weer iets positiever zijn over de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in het kader van innovatie dan ze in 2018 waren. In 2018 liet deze indicator nog een lichte daling zien ten opzichte van 2017. Dit laat onverlet dat de score ook dit jaar weer in de categorie 'beperkt positief' valt.

Tot slot laat de CO2-indicator een minimale daling zien in het aantal milieu-innovaties in het noordelijk mkb. Na de daling in 2018 is er sprake van een relatief lage score op deze indicator. Van de ondernemers die innoveren heeft 45% in 2019 aangegeven ook een milieu-innovatie te hebben geïntroduceerd. Een mogelijke verklaring voor de relatief lage score op deze indicator is dat bedrijven de quick-wins inmiddels hebben benut om bedrijfsprocessen minder milieubelastend te maken. Om verdere milieuverbeteringen te realiseren zou een compleet andere denkwijze nodig kunnen zijn.

Bekijk de Human Capital Indicator

Wat levert het op?

Het belang van regionale uitvoering

HET BELANG VAN REGIONALE UITVOERING

Het OP EFRO is het enige subsidieprogramma dat projecten ondersteunt waarin mkb’ers en kennisinstellingen samen aan kennisdeling en innovatie werken. Uit de evaluatie van de Rijksuniversiteit in 2018 bleek al dat projecten binnen de doelstellingen kennis en innovatie streng maar effectief geselecteerd werden. De Deskundigencommissie maakt daarmee haar rol als effectieve poortwachter waar. Ook is aangetoond dat hier een positieve werking vanuit ging. De kwaliteit van aanvragen is over de jaren heen sterk gestegen. Het aanvullende onderzoek door de RuG in 2019, gericht op de doelstelling koolstofarme economie, bevestigt dit beeld. Het OP EFRO slaagt erin impactvolle projecten specifiek gericht op een koolstofarme economie te trekken.

Het aanvullende onderzoek heeft in de interviews een aantal specifieke onderwerpen belicht. Hieronder ook de interactie tussen SNN en aanvragers in het voortraject. Uit de interviews blijkt het belang van afstemming met SNN en reflectie op projectvoorstellen door SNN in het voortraject van een subsidieaanvraag. Deze extra inzet in het voortraject lijkt daarmee te hebben bijgedragen aan de grote stijging in het aantal toekenningen.

De invulling van de rol van SNN in het voortraject verschilt ten opzichte van de andere landsdelen. De evaluatie van de programma uitvoering van het EFRO stelt hierbij dat het niet het doel moet zijn dat alle landsdelen op identieke wijze werken. De ‘couleur locale’ is van belang voor de manier waarop uitvoering wordt gegeven aan het OP EFRO. De verschillen tussen de front offices van de management autoriteiten bieden mogelijkheden om de kwaliteit van de landelijke programma uitvoering te verbeteren, aldus SIRA consulting.

Wat levert het op?

Innovatie
uitgelicht

CENTRE OF EXPERTISE VERKLEINT KLOOF ONDERWIJS EN INDUSTRIE EN VERSTERKT SAMENWERKING!

STUDENTEN LEREN VAN BEDRIJVEN, BEDRIJVEN LEREN VAN ELKAAR EN VAN STUDENTEN

De kloof tussen hbo- en universitair geschoolde studenten en het noordelijke bedrijfsleven is te groot, vindt NHL Stenden. Daarom heeft de hogeschool samen met bedrijven en de Rijksuniversiteit Groningen het Centre of Expertise Smart Sustainable Manufacturing opgericht. “Alleen samen kunnen we nieuwe technologieën als robotica en 3D printen omarmen en bedrijven en studenten klaarstomen voor de toekomst”, zegt initiatiefnemer Wilbert van den Eijnde van NHL Stenden.

“Alle bedrijven in de maakindustrie moeten hier bij willen zijn”
“We hebben geen keus. Bedrijven moeten in de toekomst investeren.” En die ligt in 3D printen en robotica en andere nieuwe technologieën. Er zijn al verschillende partnerbedrijven bij het Centre of Expertise aangesloten, zoals communicatietechnologiebedrijf Dopple, Stevens Engineering (een technisch ontwerp- en adviesbureau) en GeTech. Maar er zijn heel veel bedrijven in het Noorden waarvoor dit interessant kan zijn. Bijvoorbeeld in de metaalindustrie of producenten van medische producten. Ik reken erop dat meer bedrijven zich bij het Centre of Expertise aansluiten.” Van den Eijnde: “We zijn nu ongeveer een jaar bezig. Dit is wat we voor ogen hadden en het werkt. We krijgen de professionals bij de bedrijven weer aan het leren. En de aangesloten kennisinstellingen, van mbo tot universitair, leren van elkaar, van de bedrijven en andersom.”

De gemeenten Emmen, Coevorden, Hoogeveen, Hardenberg, de provincie Drenthe en het SNN dragen financieel bij aan het CoE.
Van den Eijnde: “Via het SNN konden we aanspraak maken op de Europese subsidie call Human Capital. Dat helpt om onze plannen voor samenwerking waar te maken.”

“Samen zetten we de digitalisering van de maakindustrie in gang”
“Samen maak je grotere stappen dan in je eentje”, vult Ramon aan. “We moeten leren en stimuleren dat kennis gedeeld wordt. Dat is een kwestie van geven en nemen en bovenal vertrouwen. Ik ben ervan overtuigd dat geen enkele ondernemer het zich nog kan veroorloven op een eilandje te blijven zitten.” Van den Eijnde: “Alleen samen kunnen we de digitalisering van de maakindustrie in gang zetten.”

Vooruitblik

Vooruitblik

LAATSTE FASE HUIDIGE PROGRAMMA

Het OP EFRO gaat de laatste fase in. Voor 2020 geldt dat het programma nog tot halverwege het jaar over de volle breedte open staat. Een aantal calls gaat definitief gesloten worden. Het gaat dan om de calls Human Capital, Kennisontwikkeling, Proeftuinen en de Open Innovatie Call. Na de zomer zullen alleen voor de call Valorisatie en de VIA nieuwe openstellingen volgen. SNN komt daarmee in een jaar waarin de laatste EFRO-middelen zullen worden toegekend en waarin de aandacht steeds meer zal verschuiven naar de voortgang en afronding van projecten. SNN heeft zich hierbij tot doel gesteld de resultaten van projecten en het OP EFRO zo goed mogelijk voor het voetlicht te brengen. Ondertussen zijn SNN en Noord-Nederland volop bezig met de voorbereiding van de nieuwe programmaperiode.

Deze boodschap stond ook centraal tijdens de voorlichtingsbijeenkomst in de Health Hub Roden op 10 maart 2020. Deze bijeenkomst werd door SNN georganiseerd voor geïnteresseerde subsidieadviseurs en ondernemers uit Fryslân, Groningen en Drenthe. SNN informeerde hen over actuele subsidies die (nog) aan te vragen zijn in 2020 en hoe je deze kans kunt aangrijpen. Ondernemers Ton Koekkoek van AkaNova en Martin Tietema van Foamplant deelden met ons hun inspirerende live verhaal over hun eigen innovatie en tips & tricks voor het aanvragen van subsidie. Ook versterkten Ik Ben Drents Ondernemer en Ynbusiness het programma. Op deze manier wordt alle kennis slim samengebracht en worden ondernemers en subsidieadviseurs zo goed mogelijk verder geholpen.

Vooruitblik

De toekomstige programmaperiode: 2021-2027

DE TOEKOMSTIGE PROGRAMMAPERIODE: 2021-2027

SNN richt zich met vertrouwen op een nieuw EFRO programma voor de periode 2021-2027. Aankomend jaar zal voor Europa, Nederland en daarmee ook voor het SNN, als management autoriteit voor landsdeel Noord-Nederland, duidelijk worden wat de omvang van het nieuwe EFRO-programma zal zijn. Het SNN verwacht hierin weer dé organisatie en dé speler namens de drie provincies voor het aanvragen en uitvoeren van Europese subsidies in Noord-Nederland te zijn.

SNN en Noord-Nederland zijn ondertussen volop in voorbereiding van de nieuwe programmaperiode. Hiertoe wordt gewerkt aan een actualisatie van de RIS3 (Regionale Innovatie strategie). Voor het schrijven van het nieuwe EFRO-programma laat het SNN zich inspireren door de thema’s die in de RIS3 belangrijk worden bevonden voor innovatie, groei en de ontwikkeling van Noord-Nederland. Centraal hierin staan de transities van een lineaire naar circulaire economie, van zorg naar (positieve) gezondheid, van fossiele naar hernieuwbare energie en de digitalisering. Het nieuwe EFRO-programma beoogt deze transities aan te wenden om nieuwe kansen te ontdekken en te benutten, die veelal gerelateerd zullen zijn aan bestaande noordelijke sterkten. De figuur hieronder laat het verschil in denk‐ en werkwijze zien van de RIS3 tussen de periode 2014‐2020 en 2021‐2027.

De instrumenten die worden aangeboden in het nieuwe programma zullen aan de doelstellingen en de beweging, die in het Noorden via de RIS worden ingezet, moeten bijdragen. De gesubsidieerde projecten bieden dan automatisch de bewijslast voor én de voorbeelden van innovaties, projecten en verhalen die een duidelijke link leggen met de RIS van én voor Noord-Nederland. Dit vraagt om vernieuwende instrumenten waarin de nadruk sterker komt te liggen op het behalen van doelstellingen dan op welke activiteiten wel of niet subsidiabel zijn. Met de Open Innovatie Call is hier de afgelopen jaren ervaring mee op gedaan.

Vooruitblik

Innovatie
Uitgelicht

NIEUWE KANSEN VOOR DIGITALISERING

"DEZE SUBSIDIE HELPT ONS OM DESKUNDIG ADVIES IN TE SCHAKELEN BIJ HET ONTWIKKELEN VAN EEN NIEUW VERDIENMODEL, ZODAT WIJ MET ONZE DIGITALE DIENSTEN EN PRODUCTEN NIEUWE (TOEKOMSTIGE) ZORGMARKTEN KUNNEN BETREDEN."
Jos van Leeuwen (Medical Groep) en Gijs Tempel (Triple Motion Media)

“Zal het de personeelstekorten in de zorg oplossen? Nee, dat niet. Maar dit gaat absoluut een bijdrage leveren aan het verminderen van de problemen die ontstaan door schaarste”, zegt directeur Jos van Leeuwen van Medical Groep in Heerenveen. Het zorgbedrijf omarmt de mogelijkheden van digitalisering en heeft een aantal succesvolle diensten en producten ontwikkeld die bijdragen aan een meer flexibele en efficiënte inzet van zorgmedewerkers. Hiermee lopen zij voorop. Maar om in de toekomst ook een belangrijke speler te blijven moet hun verdienmodel op de kop! Met hulp van subsidie van het SNN schakelt Medical groep hiervoor deskundig advies in.

Lees meer

Let op: Aankomend jaar gaat het OP EFRO door! Onder andere met de VIA subsidie. Op 4 mei as gaat de VIA subsidie opnieuw open.

Kijk voor alle informatie op de website van het SNN: www.snn.nl.